پژوهشی جدید که به نقل از ساینس دیلی منتشر شده است، نشان میدهد یک تغییر کوچک در نحوه تولید انرژی در میتوکندریها میتواند دستاوردهای بزرگی در سلامت و طول عمر به همراه داشته باشد. در این مطالعه، موشهایی که بهصورت ژنتیکی طوری مهندسی شده بودند که سطح یک پروتئین کلیدی میتوکندریایی را افزایش دهند، نهتنها عمر طولانیتری داشتند، بلکه از نظر متابولیسم، قدرت عضلانی و سلامت بافت چربی نیز وضعیت بهتری نشان دادند.
نتایج نشان داد سلولهای این موشها انرژی بیشتری تولید میکنند و همزمان میزان استرس اکسیداتیو و التهاب مرتبط با پیری در آنها کاهش یافته است. این یافتهها تقویت این فرضیه را نشان میدهد که بهبود توان تولید انرژی سلولی میتواند روند پیری را کندتر کند.
تمرکز علم بر «دوره سلامت» بهجای فقط طول عمر
با افزایش امید به زندگی در سراسر جهان، نگاه پژوهشگران از صرفاً افزایش طول عمر به سمت مفهوم دوره سلامت (Healthspan) تغییر کرده است؛ یعنی سالهایی از زندگی که فرد بدون بیماریهای مزمن، با انرژی و استقلال زندگی میکند.
در این مسیر، میتوکندریها که بهعنوان نیروگاه سلول شناخته میشوند، نقش کلیدی دارند. کاهش عملکرد میتوکندری با پیری و بسیاری از بیماریهای وابسته به سن ارتباط مستقیم دارد و به همین دلیل، تقویت عملکرد آنها به یکی از اهداف اصلی پژوهشهای ضدپیری تبدیل شده است.
ابرکمپلکسهای میتوکندری؛ خط تولید بهینه انرژی
درون میتوکندری، تولید انرژی به مجموعههایی به نام کمپلکسهای زنجیره تنفسی وابسته است. این کمپلکسها میتوانند در کنار هم ساختارهایی بزرگتر به نام ابرکمپلکسهای میتوکندری ایجاد کنند که بازده تولید ATP را افزایش میدهند.
تا پیش از این، شواهد مستقیمی درباره نقش این ابرکمپلکسها در افزایش طول عمر وجود نداشت. این پژوهش برای نخستین بار نشان داد که تقویت این ساختارها میتواند اثرات قابلتوجهی بر پیری و سلامت داشته باشد.
نقش پروتئین COX7RP در افزایش طول عمر
در این مطالعه که توسط تیمی به رهبری دکتر ساتوشی اینوئه و با همکاری دانشگاه علوم پزشکی سایتاما انجام شد و در مجله Aging Cell منتشر شد، پروتئینی به نام COX7RP مورد بررسی قرار گرفت.
موشهای تراریختهای که سطح بالاتری از این پروتئین را در طول عمر خود تولید میکردند، بهطور متوسط ۶٫۶ درصد بیشتر عمر کردند. علاوه بر این، آنها حساسیت بهتر به انسولین، کنترل قند خون مطلوبتر، چربی خون کمتر و استقامت عضلانی بالاتری داشتند.
کاهش نشانههای پیری سلولی با تقویت میتوکندری
در سطح سلولی، افزایش تشکیل ابرکمپلکسهای تنفسی باعث افزایش تولید ATP شد. همچنین در بافت چربی سفید این موشها:
-
سطح NAD⁺ بالاتر بود
-
تولید گونههای فعال اکسیژن (ROS) کاهش یافت
-
نشانگرهای پیری سلولی کمتر مشاهده شد
-
فعالیت ژنهای التهابی مرتبط با پیری (SASP) کاهش پیدا کرد
این تغییرات همگی با کند شدن فرآیند پیری سلولی مرتبط هستند.
چرا این یافتهها برای سالم پیر شدن اهمیت دارند؟
این پژوهش نشان میدهد که تقویت عملکرد میتوکندریها میتواند راهبردی مؤثر برای افزایش طول عمر سالم باشد. پژوهشگران معتقدند در آینده، داروها یا مکملهایی که به تقویت ابرکمپلکسهای میتوکندری کمک میکنند، میتوانند نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهای وابسته به سن مانند دیابت، چاقی و اختلالات متابولیک ایفا کنند.
منبع:ساینس دیلی(مؤسسه سالمندی و پیریشناسی کلانشهری توکیو)
