لیراگلوتاید در سکته مغزی خفیف دیابتی: کاهش خطر عود، بهبود عملکرد، بدون افزایش عوارض جدی

زمینه و اهمیت موضوع

بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ (T2D) در مقایسه با سایرین در معرض خطر بالاتر سکته مغزی هستند و حتی پس از درمان، احتمال عود سکته در سه ماه نخست بسیار بالاست (حدود ۸ تا ۱۳٪).
مهارکننده‌های گیرنده GLP-1 (گلوکاگون‌مانند پپتید-۱) مانند لیراگلوتاید (Liraglutide) در مطالعات قلبی–عروقی باعث کاهش حوادث قلبی در بیماران پرخطر شده‌اند، اما تأثیر آن‌ها در سکته مغزی ایسکمیک حاد هنوز مشخص نیست

این پژوهش (کارآزمایی بالینی LAMP) نخستین مطالعه‌ی تصادفی چندمرکزی است که بررسی کرده آیا افزودن لیراگلوتاید به درمان استاندارد می‌تواند خطر عود سکته مغزی و پیامدهای ۹۰ روزه را در بیماران دیابتی کاهش دهد یا خیر.

 

روش انجام مطالعه

• نوع مطالعه: کارآزمایی بالینی تصادفی، کنترل‌شده، چندمرکزی، با ارزیابی نتایج کور (Open-Label, Blinded Endpoint).
• محل اجرا: ۲۷ بیمارستان در چین
• دوره اجرا: از ژوئن ۲۰۱۹ تا دسامبر ۲۰۲۳
• تعداد شرکت‌کنندگان: ۶۳۶ نفر (میانگین سنی ۶۳/۵ سال؛ ۳۶٪ زن)

معیارهای ورود:

• سن ≥ ۵۰ سال
• سکته ایسکمیک حاد خفیف (امتیاز NIHSS ≤ ۳) یا حمله ایسکمیک گذرای پرخطر (امتیاز ABCD2 ≥ ۴)
• تشخیص دیابت نوع ۲ شناخته‌شده یا جدید
• شروع علائم ≤ ۲۴ ساعت قبل از ورود

مداخلات:

• گروه لیراگلوتاید: دارو به‌صورت تزریق زیرجلدی روزانه طی ۹۰ روز
  • هفته اول: ۰.۶ mg
  • هفته دوم: ۱.۲ mg
  • از هفته سوم تا روز ۹۰: ۱.۸ mg
• گروه کنترل: درمان استاندارد طبق دستورالعمل‌های سکته (کنترل قند، فشار و مصرف ضد پلاکت‌ها)
• داروهای مهارکننده DPP-4 و SGLT2 ممنوع بودند.

پیامدهای اصلی:

1. عود سکته مغزی (ایسکمیک یا هموراژیک) در ۹۰ روز
2. عوارض ایمنی: خونریزی مغزی علامت‌دار، هیپوگلیسمی، مرگ

 

نتایج اصلی مطالعه

عود سکته مغزی

• در گروه لیراگلوتاید: ۲۵ نفر (۷/۹٪)
• در گروه کنترل: ۴۴ نفر (۱۳/۸٪)
  ➡️ کاهش معنی‌دار خطر عود با لیراگلوتاید
  (Hazard Ratio = ۰.۵۶, ۹۵% CI: 0.34–۰.۹۱, P=0.02)

🔸 نمودار صفحه ۶ مقاله (منحنی Kaplan–Meier) نشان می‌دهد اختلاف خطر عود بین دو گروه از هفته اول درمان ظاهر شده و تا پایان ۳ ماه پایدار مانده است

 

💪 بهبود عملکرد عصبی در ۹۰ روز

بر اساس مقیاس mRS (Modified Rankin Scale):

• عملکرد عالی (mRS ≤ ۱):
  • لیراگلوتاید: ۸۷/۳٪
  • کنترل: ۷۷/۸٪
  • OR = 1.95, P=0.002
• عملکرد خوب (mRS ≤ ۲):
  • لیراگلوتاید: ۹۲٪
  • کنترل: ۸۶/۷٪
  • OR = 1.77, P=0.03

✅ نتیجه: بیماران دریافت‌کننده لیراگلوتاید احتمال دو برابر بیشتر برای بهبودی کامل عصبی داشتند

 

عوارض و ایمنی

عارضه	لیراگلوتاید	کنترل	نسبت خطر (HR)	نتیجه
خونریزی مغزی علامت‌دار	۰.۳٪	۰.۶٪	۰.۴۸	بدون تفاوت
هیپوگلیسمی	۷.۶٪	۷.۸٪	۰.۹۳	بدون تفاوت
اختلالات گوارشی (تهوع، استفراغ، اسهال)	۱۸.۹٪	۴.۱٪	۴.۸	افزایش معنی‌دار
مرگ در ۹۰ روز	۰.۳٪	۱.۳٪	۰.۲۴	بدون تفاوت

🔺 نتیجه: تنها عارضه شایع‌تر در گروه لیراگلوتاید، اختلالات گوارشی بود که در برخی موارد باعث قطع دارو شد

 

تحلیل‌های زیرگروه

در نمودار صفحه ۷ (شکل ۳ مقاله) دیده شد که:

• اثر محافظتی لیراگلوتاید در مردان و افراد سیگاری قوی‌تر بود.
• در سایر زیرگروه‌ها (سن، فشارخون، BMI، نوع سکته) تفاوت خاصی مشاهده نشد.

 

بحث و تفسیر نتایج

• این پژوهش اولین کارآزمایی فاز ۳ درباره‌ی استفاده از لیراگلوتاید در سکته خفیف دیابتی است.
• نتایج نشان می‌دهد افزودن لیراگلوتاید به درمان استاندارد، خطر عود سکته را حدود ۴۴٪ کاهش می‌دهد.
• اثر محافظتی دارو احتمالاً به‌دلیل:
  1. بهبود مقاومت به انسولین و کنترل قند خون در مراحل اولیه؛
  2. کاهش التهاب عروقی و اکسیداتیو؛
  3. افزایش عملکرد اندوتلیال و مهار تجمع پلاکتی است
• مزیت درمان از همان ماه اول ظاهر شد، که نشان‌دهنده‌ی تأثیر زودرس دارو است.
• هرچند دارو به‌خوبی تحمل شد، اما مشکلات گوارشی در حدود ۲۰٪ بیماران رخ داد.

 

محدودیت‌های مطالعه

1. مطالعه زودتر از موعد به‌دلیل کمبود منابع مالی متوقف شد؛ در نتیجه قدرت آماری فقط ۶۷٪ بود.
2. تک‌ملیتی بودن (چین)، تعمیم نتایج را محدود می‌کند.
3. نبود داده‌های پیگیری برای HbA1c و وزن بدن در انتهای ۹۰ روز.
4. برخی بیماران به‌دلیل تزریق روزانه و عوارض گوارشی، دارو را ترک کردند.
5. بر اساس طراحی باز (open-label)، امکان سوگیری اطلاعاتی وجود دارد، هرچند ارزیابی نتایج به‌صورت کور انجام شد

 

نتیجه‌گیری نهایی

مطالعه‌ی LAMP نشان داد که در بیماران دیابتی با سکته ایسکمیک حاد خفیف یا TIA پرخطر:

• افزودن لیراگلوتاید به درمان استاندارد در مقایسه با درمان معمول،
  🔹 باعث کاهش عود سکته مغزی (HR=0.56)
  🔹 و بهبود عملکرد عصبی در ۹۰ روز می‌شود.
• با این حال، به‌دلیل اندازه کوچک نمونه و توقف زودهنگام، نیاز به تأیید در مطالعات بزرگ‌تر بین‌المللی وجود دارد.

 

خلاصه در یک نگاه

شاخص	نتیجه اصلی
تعداد بیماران	۶۳۶ نفر
کاهش عود سکته	۴۴٪ (۷.۹٪ در مقابل ۱۳.۸٪)
عملکرد عالی در ۹۰ روز	۸۷٪ در مقابل ۷۸٪
عوارض گوارشی	بیشتر با لیراگلوتاید (۱۸.۹٪)
سایر عوارض (مرگ، خونریزی، هیپوگلیسمی)	مشابه
جمع‌بندی	اثربخشی امیدوارکننده اما نیازمند تأیید در مطالعات وسیع‌تر