هیپرکلسترولمی خانوادگی (FH) یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ژنتیکی قابل درمان است که با افزایش مداوم کلسترول بد (LDL-C) در خون همراه است و خطر بیماری‌های قلبی–عروقی زودرس را افزایش می‌دهد. با وجود شیوع نسبتاً بالا (حدود ۱ در ۳۰۰ نفر)، تنها درصد کمی از مبتلایان در زمان مناسب تشخیص داده می‌شوند. تشخیص زودهنگام اهمیتی حیاتی دارد؛ زیرا درمان در کودکی می‌تواند از بروز سکته قلبی در جوانی جلوگیری کند.

در مطالعه‌ای جدید، امکان شناسایی FH در نوزادان از طریق لکه‌های خون خشک‌شده (DBS) بررسی شد؛ روشی که پتانسیل تبدیل شدن به بخشی از برنامه غربالگری روتین نوزادان را دارد.

---

هدف مطالعه

بررسی این‌که آیا می‌توان با اندازه‌گیری نشانگرهای زیستی مانند LDL-C و ApoB در لکه‌های خون نوزادان، موارد پرخطر را شناسایی و سپس با تست ژنتیکی هدفمند، تشخیص را تأیید کرد.

---

روش‌شناسی مطالعه

• نوع مطالعه: مقطعی

• موقعیت: ایالت ویسکانسین، آمریکا

• مدت زمان: ژوئیه ۲۰۲۱ تا ژوئیه ۲۰۲۲

• تعداد نمونه: 10,۰۰۴ نوزاد از میان ۵۹,۹۲۷ تولد

• زمان نمونه‌گیری: ۲۴–۷۲ ساعت پس از تولد

مراحل غربالگری

---

۱. مرحله بیوشیمیایی

اندازه‌گیری سه نشانگر زیستی:

• کلسترول تام (TC)

• LDL-C

• ApoB

تحلیل PCA نشان داد ترکیب LDL-C + ApoB بهترین قدرت تمایز بین نوزادان را دارد.

---

۲. انتخاب موارد پرخطر

با استفاده از فاصله Mahalanobis، حدود ۸٪ از نوزادان (۷۶۸ نفر) که بالاترین مقادیر LDL-C و ApoB را داشتند برای تست ژنتیکی انتخاب شدند.

---

۳. تست ژنتیکی (NGS)

بررسی ۸ ژن مرتبط با FH:

LDLR, APOB, PCSK9, LDLRAP1, APOE, LIPA, ABCG5, ABCG8

یافته‌ها با Sanger و Illumina تأیید شدند.

---

نتایج کلیدی

از میان ۱۰,۰۰۴ نوزاد:

✔️ ۱۶ نوزاد دارای جهش بیماری‌زا یا احتمالاً بیماری‌زا در ژن‌های FH بودند.

• شیوع: ۱.۶ در ۱۰۰۰ (تقریباً ۱ در ۶۲۵ تولد)

• این عدد با مطالعات ژاپن و اسلوونی همخوانی دارد.

نکات مهم:

• بیشترین تعداد جهش‌ها مربوط به ژن LDLR بود.

• ۴۸ مورد VUS (تغییرات با اهمیت نامشخص) یافت شد.

• نوزادان دارای جهش، بالاترین مقادیر LDL-C و ApoB را داشتند.

---

تفسیر و اهمیت بالینی

۱. این روش کاملاً امکان‌پذیر است

ترکیب تست بیوشیمیایی با تست ژنتیکی هدفمند، یک مسیر عملی و کم‌هزینه برای غربالگری FH در نوزادان فراهم می‌کند.

۲. مزایای روش دو‌مرحله‌ای

• شناسایی همه موارد شدید (FH هموزیگوت)

• کاهش مثبت کاذب

• کاهش هزینه نسبت به تست ژنتیکی برای تمام نوزادان

• ارائه اطلاعات برای غربالگری زنجیره‌ای خانواده

۳. اهمیت اجرای زودهنگام

تشخیص FH در نوزادی می‌تواند:

• خطر سکته قلبی در دهه سوم و چهارم زندگی را کاهش دهد

• باعث شناسایی بستگان مبتلا شود

• امکان درمان به‌موقع با استاتین را فراهم کند

---

محدودیت‌های پژوهش

• نمونه‌ها ناشناس بودند (عدم پیگیری طولانی‌مدت)

• استفاده از تنها یک نشانگر، مواردی را از دست می‌داد

• جمعیت مطالعه کم‌تنوع بود

• تنها روی ژنتیک تمرکز شده بود

• نیازمند تأیید در مطالعات آینده‌نگر

---

نتیجه‌گیری

این مطالعه ثابت کرد که:

• غربالگری نوزادان برای هیپرکلسترولمی خانوادگی کاملاً عملی، مؤثر و مقرون‌به‌صرفه است.

• در هر ۶۲۵ نوزاد یک مورد FH وجود دارد.

• روش دو‌مرحله‌ای (بیوشیمیایی → ژنتیکی) می‌تواند تشخیص زودهنگام را به‌طور چشمگیری افزایش دهد.

• این غربالگری باید مکمل غربالگری چربی در کودکی باشد، نه جایگزین آن.

 

مقاله اورجینال::::

تشخیص ژنتیکی هیپرکلسترولمی خانوادگی در لکه‌های خون خشک‌شده باقی‌مانده در نوزادان