آزمایش خون تشخیص زودهنگام سرطان: نتایج کارآزمایی NHS-Galleri چه می‌گوید؟
آزمایش خون تشخیص زودهنگام سرطان در بزرگ‌ترین کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده تا امروز، یعنی NHS-Galleri، نتوانست تعداد سرطان‌های مرحله ۳ یا ۴ را به‌طور معنادار کاهش دهد. نتایج در شماره ۸ اکتبر ۲۰۲۶ نشریه New England Journal of Medicine منتشر شده است.
چرا این آزمایش مهم است؟
غربالگری‌های استاندارد (مثل ماموگرافی یا کولونوسکوپی) هر کدام فقط یک نوع سرطان را هدف می‌گیرند و بر اساس مقاله، کمتر از ۷٪ تشخیص‌های سرطان در انگلستان و کمتر از ۱۵٪ در آمریکا از این راه انجام می‌شود. آزمایش‌های تشخیص زودهنگام چندسرطانی (MCED) می‌خواهند با یک نمونه خون، چند سرطان را هم‌زمان پیدا کنند. آزمایش Galleri الگوهای متیلاسیون DNA آزاد در خون (cfDNA) را بررسی می‌کند تا «سیگنال سرطان» و محل احتمالی منشأ آن را مشخص کند.
طراحی مطالعه
- نوع مطالعه: کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده و کنترل‌شده در انگلستان
- شرکت‌کنندگان: ۱۴۲,۲۵۰ نفر ۵۰ تا ۷۷ ساله (۷۱,۱۲۲ نفر در گروه مداخله و ۷۱,۱۲۸ نفر در گروه کنترل)
- روش: خون‌گیری در سه نوبت سالانه. در گروه مداخله خون آزمایش می‌شد و در گروه کنترل فقط ذخیره می‌شد. هر دو گروه غربالگری‌های معمول را هم دریافت می‌کردند.
- هدف اصلی: مقایسه بروز سرطان مرحله ۳ یا ۴ در ۱۲ نوع سرطان پیش‌تعیین‌شده (ریه، سر و گردن، روده بزرگ و راست‌روده، لوزالمعده، میلوم، کبد و مجاری صفراوی، معده، مری، مقعد، لنفوم، تخمدان و مثانه). این سرطان‌ها بیش از ۶۰٪ مرگ‌های ناشی از سرطان را شامل می‌شوند.
- هدف ثانویه کلیدی: سرطان مرحله ۴
طراحان انتظار داشتند حدود ۲۰٪ کاهش در بروز سرطان‌های مرحله ۳ یا ۴ دیده شود.
نتایج اصلی
۱. هدف اصلی محقق نشد. ۷۰۶ نفر در گروه مداخله و ۶۸۸ نفر در گروه کنترل به سرطان مرحله ۳ یا ۴ مبتلا شدند. نسبت نرخ بروز ۱٫۰۳ بود (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰٫۹۲ تا ۱٫۱۴؛ P=0.63)، یعنی تفاوت معناداری وجود نداشت.
۲. نشانه‌ای از کاهش سرطان مرحله ۴. نرخ بروز سرطان مرحله ۴ در گروه مداخله ۱۴۵٫۲ و در گروه کنترل ۱۶۸٫۵ در هر ۱۰۰ هزار نفر-سال بود (نسبت ۰٫۸۶؛ فاصله اطمینان ۰٫۷۴ تا ۱٫۰۰). این نتیجه به‌صورت توصیفی گزارش شده و آزمون رسمی فرضیه نبوده است. نسبت نرخ بروز سرطان مرحله ۴ در نوبت‌های اول تا سوم به‌ترتیب ۰٫۹۱، ۰٫۷۸ و ۰٫۷۴ بود.
۳. چرا اثر کلی دیده نشد؟ کاهش مرحله ۴ با افزایش مرحله ۳ جبران شد: ۳۶۰ مورد مرحله ۳ در گروه مداخله در برابر ۲۸۷ مورد در گروه کنترل، و ۳۴۱ مورد مرحله ۴ در برابر ۳۹۴ مورد. این افزایش بیشتر در نوبت اول غربالگری (به‌اصطلاح «نوبت شیوع») دیده شد. در آن نوبت نسبت نرخ بروز مراحل ۳ یا ۴ برابر ۱٫۱۹ بود، در نوبت دوم ۰٫۹۵ و در نوبت سوم ۰٫۸۸.
تشخیص سرطان‌ها در مراحل اولیه
در ۱۲ سرطان پیش‌تعیین‌شده، ۶۴۷ مورد مرحله ۱ یا ۲ در گروه مداخله و ۵۵۹ مورد در گروه کنترل ثبت شد (خطر نسبی ۱٫۱۶). نویسندگان می‌گویند با داده‌های فعلی نمی‌توان «تشخیص زودتر» را از «بیش‌تشخیصی» (Overdiagnosis) جدا کرد. با این حال، چون ریزش DNA تومور نشانه سرطان‌های تهاجمی‌تر است، آن‌ها بعید می‌دانند این موارد اضافه سرطان‌های بی‌خطر باشند. تحلیل‌های بیش‌تشخیصی در ادامه مطالعه انجام خواهد شد.
مسیر تشخیص سرطان
- مواردی که بعد از ارجاع فوری سرطان تشخیص داده شدند، ۱۸٫۹٪ بیشتر بود (۱۷۷۵ در برابر ۱۴۹۳).
- تشخیص‌هایی که با مراجعه اورژانسی انجام شدند، ۲۱٫۳٪ کمتر بود (۲۲۵ در برابر ۲۸۶). تشخیص از راه اورژانس معمولاً با بقای ضعیف‌تری همراه است.
- در گروه مداخله، ۳۲٫۳٪ سرطان‌ها از راه غربالگری پیدا شدند (۹۳۷ مورد با آزمایش MCED و ۲۳۶ مورد با برنامه‌های غربالگری ملی)، در حالی که در گروه کنترل این رقم ۸٫۵٪ بود.
عملکرد آزمایش
از ۱۸۰۱ نفری که آزمایش مثبت داشتند، ۹۳۷ نفر (۵۲٪) به سرطان مبتلا بودند. در ۸۷٪ این افراد، محل سرطان همان محلی بود که آزمایش به‌عنوان محتمل‌ترین منشأ پیش‌بینی کرده بود.
ایمنی
عوارض مرتبط با مطالعه یا آزمایش در ۰٫۵۲٪ گروه مداخله و ۰٫۴۵٪ گروه کنترل رخ داد و هیچ‌کدام جدی نبود. مازاد عوارض بیشتر به اضطراب پس از دریافت نتیجه مثبت مربوط بود. عوارض رایج شامل کبودی و هماتوم محل خون‌گیری، غش، سرگیجه و اضطراب بود. ایمنی در مرحله بررسی‌های تشخیصی پس از ارجاع به‌طور کامل ثبت نشده است.
محدودیت‌ها
- دوره پیگیری برای یک کارآزمایی غربالگری کوتاه است و بروز سرطان در دو گروه هنوز به هم نرسیده است.
- مطالعه برای ارزیابی کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان طراحی نشده است. داده‌های مرگ‌ومیر در ۳ و ۶ سال پس از پایان مطالعه تحلیل خواهد شد.
- توان آماری برای ارزیابی زیرگروه‌ها یا تک‌تک انواع سرطان کافی نبود.
- مقایسه رسمی مراحل پیش‌تعیین‌شده، فقط هدف اصلی را آزمون کرد و نتایج ثانویه مثل مرحله ۴ نباید برای آزمون فرضیه استفاده شوند.
- مطالعه با حمایت مالی شرکت Grail انجام شده است.
نتیجه‌گیری
در این کارآزمایی، افزودن آزمایش خون چندسرطانی به مراقبت معمول، بروز سرطان‌های مرحله ۳ یا ۴ را کاهش نداد. با این حال کاهش احتمالی مرحله ۴ و کاهش تشخیص‌های اورژانسی، همراه با افزایش تشخیص در مراحل اولیه، دلیلی است که نویسندگان پیگیری بلندمدت را لازم می‌دانند. فعلاً نمی‌توان گفت این تغییر مرحله به کاهش مرگ‌ومیر سرطان می‌انجامد.
