در سال ۱۹۵۳، بررسی‌های کالبدشکافی سربازانی که در جنگ کره جان باخته بودند ــ با میانگین سنی ۲۲ سال ــ نشان داد که ۷۷ درصد آن‌ها شواهدی از آترواسکلروز کرونری داشتند. اکنون، نزدیک به ۷۵ سال بعد، نگاه به پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی در آستانهٔ تغییری اساسی قرار دارد: به‌جای تمرکز صرف بر درمان بیماری پیشرفته، باید خطر قلبی‌عروقی را زودتر در طول زندگی شناسایی و تعدیل کرد.
معادلات PREVENT برای پیش‌بینی خطر، بازهٔ ۳۰ساله را نیز در نظر می‌گیرند و فقط به خطر کوتاه‌مدت ۱۰ساله محدود نیستند. همچنین، راهنمای چندانجمنی سال ۲۰۲۶ کالج قلب آمریکا و انجمن قلب آمریکا دربارهٔ اختلالات چربی خون، بر آغاز زودتر درمان برای پیشگیری از بیماری آترواسکلروتیک قلبی‌عروقی تأکید می‌کند.
مطالعه REACT چه چیزی را بررسی کرد؟
در شمارهٔ حاضر مجله، بوندگارد و همکاران نتایج مطالعهٔ مشاهده‌ای REACT را گزارش کرده‌اند. این مطالعه ۱۶٬۸۰۸ فرد ۱۸ تا ۷۰ساله را در دانمارک و اسپانیا بررسی کرد که سابقهٔ شناخته‌شدهٔ بیماری آترواسکلروتیک قلبی‌عروقی بالینی نداشتند؛ ۸۸ درصد شرکت‌کنندگان سفیدپوست بودند. اطلاعات تصویربرداری کامل برای ۱۳٬۱۸۶ نفر در دسترس بود.
مطالعه REACT چه چیزی را بررسی کرد؟
در شمارهٔ حاضر مجله، بوندگارد و همکاران نتایج مطالعهٔ مشاهده‌ای REACT را گزارش کرده‌اند. این مطالعه ۱۶٬۸۰۸ فرد ۱۸ تا ۷۰ساله را در دانمارک و اسپانیا بررسی کرد که سابقهٔ شناخته‌شدهٔ بیماری آترواسکلروتیک قلبی‌عروقی بالینی نداشتند؛ ۸۸ درصد شرکت‌کنندگان سفیدپوست بودند. اطلاعات تصویربرداری کامل برای ۱۳٬۱۸۶ نفر در دسترس بود.
برای بررسی آترواسکلروز زیر‌بالینی، از چند روش تصویربرداری استفاده شد:
- سونوگرافی سه‌بعدی عروق فمورال و کاروتید
- سی‌تی‌اسکن بدون تزریق برای اندازه‌گیری کلسیم عروق کرونر
- سی‌تی‌آنژیوگرافی کرونر برای ارزیابی حجم پلاک‌های کلسیفیه و غیرکلسیفیه و تنگی عروق
آترواسکلروز از سنین پایین دیده می‌شود
یکی از یافته‌های قابل‌توجه مطالعه، مشاهدهٔ آترواسکلروز زیر‌بالینی در گروه‌های سنی جوان بود:
- در افراد ۱۸ تا ۲۹ساله، شیوع آن در زنان ۶٫۷ درصد و در مردان ۸٫۷ درصد بود.
- در گروه سنی ۳۰ تا ۳۹ سال، این میزان به ۲۱٫۳ درصد در زنان و ۳۴٫۶ درصد در مردان رسید.
- در افراد ۶۰ تا ۷۰ساله، بیش از ۹۰ درصد درجاتی از آترواسکلروز زیر‌بالینی داشتند.
حجم پلاک آترواسکلروتیک با افزایش سن به‌شکلی فزاینده بالا می‌رفت. افزایش در زنان، به‌ویژه در دورهٔ یائسگی، برجسته‌تر بود. به‌طور کلی، مردان در بیشتر سنین بار بیشتری از آترواسکلروز زیر‌بالینی داشتند؛ بااین‌حال، در سنین بالاتر فاصلهٔ زنان با مردان کمتر می‌شد.
تصویربرداری چه نقشی در ارزیابی خطر دارد؟
وجود آترواسکلروز زیر‌بالینی نشان‌دهندهٔ بیماری تثبیت‌شدهٔ شریانی است که ممکن است سال‌ها پیش از بروز علائم یا رویدادهای بالینی شکل گرفته باشد. شناسایی آترواسکلروز در افراد بدون علامت می‌تواند از خطر آیندهٔ بیماری قلبی‌عروقی، از جمله سکتهٔ قلبی، خبر دهد.
اندازه‌گیری کلسیم عروق کرونر ممکن است در تصمیم‌گیری دربارهٔ پیشگیری اولیه کمک‌کننده باشد؛ به‌ویژه زمانی که اطلاعات حاصل از تصویربرداری می‌تواند بر انتخاب درمان اثر بگذارد یا به ارزیابی عوامل خطر مرسوم بیفزاید. بااین‌حال، هنوز روشن نیست که سی‌تی‌آنژیوگرافی کرونر به‌طور معمول، در افراد بدون علامت، اطلاعات پیش‌آگهی معناداری فراتر از سنجش کلسیم کرونر فراهم می‌کند یا نه.
سونوگرافی کاروتید نیز می‌تواند نشانه‌های زودهنگام خطر آترواسکلروتیک را شناسایی کند؛ اما اهمیت پیش‌آگهی پلاک فمورال هنوز به بررسی بیشتری نیاز دارد. در مطالعهٔ چندقومیتی آترواسکلروز (MESA)، کلسیم کرونر در پیش‌بینی خطر آینده عملکرد بهتری از پلاک موضعی کاروتید داشت، و ضخامت اینتیماـ‌مدیای کاروتید با خطر ارتباطی نشان نداد.
سونوگرافی قابل‌حمل‌تر و کم‌هزینه‌تر از سی‌تی است و برخلاف سی‌تی‌آنژیوگرافی، بیمار را در معرض پرتو یا مادهٔ حاجب یددار قرار نمی‌دهد. در مطالعهٔ REACT، در ۸۷ نفری که سی‌تی‌آنژیوگرافی انجام دادند واکنش‌های آلرژیک خفیف تا متوسط و در ۸ نفر واکنش‌های شدید گزارش شد. وجود پلاک غیرکلسیفیه در برخی شرکت‌کنندگان بدون کلسیم کرونر نیز گزارش شد، اما این وضعیت از نظر عددی بسیار نادر بود.
عوامل خطر قلبی‌عروقی در جوانان
نتایج REACT با این مشاهدات همسو است که آترواسکلروز از اوایل زندگی آغاز می‌شود و در بزرگسالی گسترش می‌یابد. بخشی از این مسئله ممکن است به بار قابل‌توجه عوامل خطر قلبی‌عروقی در افراد جوان مربوط باشد.
در میان مردان ظاهراً سالم ۱۸ تا ۲۹ساله در این مطالعه، حدود ۲۲ درصد مبتلا به پرفشاری خون و حدود ۲۲ درصد مبتلا به اختلال چربی خون بودند. همچنین، ۵ درصد سطح کلسترول LDL برابر با ۱۶۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر داشتند.
بر اساس پیمایش ملی سلامت و تغذیه آمریکا نیز تقریباً از هر پنج بزرگسال ۱۸ تا ۳۹ساله، یک نفر پرفشاری خون دارد. چاقی و اختلالات چربی خون نیز در این سنین شایع‌اند. عوامل خطر در اوایل زندگی با عوامل خطر و رویدادهای قلبی‌عروقی در بزرگسالی ارتباط دارند.
محدودیت ابزارهای ارزیابی خطر در سنین پایین
مطالعهٔ REACT در اروپا انجام شده و در آن امتیاز خطر ۱۰سالهٔ SCORE2 بررسی شده است. این امتیاز با وجود آترواسکلروز زیر‌بالینی همبستگی کامل نداشت و محدودیت مهمی دارد: چارچوب SCORE2 فقط افراد ۴۰ تا ۶۹ساله را در بر می‌گیرد.
معادلات PREVENT دامنهٔ سنی گسترده‌تری دارند، اما برای افراد زیر ۳۰ سال قابل استفاده نیستند. بنابراین، برای ارزیابی دقیق‌تر خطر در جوانان، به مطالعات آینده و راهبردهای مبتنی بر شواهد نیاز است؛ راهبردهایی که شاید اطلاعات ژنومی و روش‌های پزشکی دقیق را نیز برای شناسایی افراد نیازمند درمان پیشگیرانه در نظر بگیرند.
پیشگیری باید زودتر آغاز شود
پیام مطالعهٔ REACT روشن است: پیشگیری از بیماری آترواسکلروتیک قلبی‌عروقی باید از سنین پایین آغاز شود. آترواسکلروز در اوایل زندگی شکل می‌گیرد و با افزایش سن بسیار شایع می‌شود.
یافته‌ها بر ضرورت پیشگیری اولیه در تمام طول زندگی تأکید دارند؛ از جمله بهبود عادت‌های سبک زندگی در سطح جمعیت، با تمرکز بر الگوی غذایی سالم برای قلب، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم و ترک دخانیات. این اقدامات با توجه به افزایش چاقی، سندرم قلبی‌عروقی‌ـ‌کلیوی‌ـ‌متابولیک و دیابت در سنین پایین‌تر، اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
مقاله اصلی:
آترواسکلروز در طول دوران بزرگسالی — فراخوانی برای اقدام از سوی REACT
