مکانیزم ماشه و سلامت ایرانیان؛ پیامدهای پنهان بر دارو، درمان و نظام سلامت
سلامت عمومی و چالش تحریمها
ابراهیم نوری گوشکی، عضو هیأت مدیره انجمن علمی متخصصین پزشکی خانواده ایران و عضو پیوسته سازمان جهانی پزشکان خانواده (WONCA)، در یادداشتی تأکید میکند که سلامت عمومی ستون توسعه پایدار و عدالت اجتماعی است. در ایران، همانند سایر کشورها، سلامت یک سرمایه ملی مهم محسوب میشود. اما رخدادهای سیاسی و اقتصادی بینالمللی، بهویژه فعال شدن سازوکار ماشه و بازگشت تحریمها، میتواند پیامدهای عمیقی بر سلامت مردم بگذارد.
شواهد علمی معتبر نشان میدهد که حتی اگر دارو و تجهیزات پزشکی بهظاهر «از تحریم معاف» باشند، محدودیتهای بانکی، مالی و تجاری، سلامت مردم را هدف قرار میدهد.
تحریمها و سلامت؛ شواهد مستند جهانی
مطالعات معتبر در نشریات The Lancet، BMJ Global Health و گزارشهای سازمان بهداشت جهانی (WHO) تأکید میکنند که تحریمها در کشورهایی که به واردات دارو، مواد اولیه و تجهیزات پزشکی وابسته هستند، موجب:
-
افزایش مرگومیر
-
کاهش کیفیت درمان
-
کمبود داروهای حیاتی
-
تضعیف نظام سلامت
میشود.
نمونههای جهانی کشورهای تحت تحریم
عراق – دهه ۱۹۹۰
-
تحریمها باعث دو برابر شدن مرگومیر کودکان شد.
-
گزارش یونیسف کمبود گسترده دارو را تایید کرد.
ونزوئلا
-
کاهش شدید داروهای دیابت و فشار خون
-
افزایش مرگ ناشی از بیماریهای مزمن (The Lancet Global Health)
کوبا
-
محدودیت واردات تجهیزات پزشکی
-
افت شاخصهای سلامت با وجود نظام سلامت قوی
نتیجه کلیدی: حتی کشورهایی با زیرساختهای سلامت قوی نیز از تحریمها آسیب مستقیم میبینند.
گزارشهای WHO درباره اثر تحریمها بر سلامت
WHO بارها اعلام کرده است:
-
سلامت یک حق بنیادین انسانی است.
-
تحریمها زنجیره تأمین دارو، واکسن و تجهیزات پزشکی را مختل میکنند.
-
آسیبپذیرترین گروهها: کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران خاص هستند.
تأثیر فعال شدن سازوکار ماشه بر دارو و درمان در ایران
۱. دسترسی به داروهای حیاتی
ایران بخشی از داروهای بیماران مبتلا به سرطان، هموفیلی، اماس، پیوند اعضا و بیماریهای نادر را وارد میکند.
تاثیر تحریمهای بانکی:
-
کاهش واردات
-
افزایش قیمت
-
کمبود دارو
مطالعه BMJ Global Health:
حتی بدون تحریم مستقیم دارو، اختلال بانکی واردات دارو را کاهش میدهد.
۲. تأثیر بر تولید داخلی دارو
گرچه ایران بیش از ۹۵٪ داروهای عمومی را تولید میکند، اما همچنان به مواد اولیه وارداتی وابسته است.
پیامدها:
-
افزایش قیمت دارو
-
کاهش کیفیت تولید در برخی موارد
-
تجربههای مشابه سالهای ۱۳۹۰–۱۳۹۲ با کمبود داروهای حیاتی
۳. تجهیزات پزشکی و فناوری
تحریمها مانع واردات تجهیزات حیاتی مانند:
-
MRI
-
PET Scan
-
دستگاههای دیالیز
-
ونتیلاتور
-
کیتهای آزمایشگاهی
گزارش Lancet (۲۰۲۰) تأیید کرد که تحریمها مستقیم بر توان ایران در درمان بیماران کرونا اثر گذاشت.
پیامدهای تحریمها بر کل نظام سلامت ایران
۱. افزایش هزینهها و نابرابری سلامت
تحریمها باعث:
-
افزایش ۳۰–۴۰٪ هزینه سلامت
-
روی آوردن مردم به بازار سیاه
-
دسترسی نابرابر به داروهای حیاتی
مطابق مطالعه Health Policy and Planning، فقرا بیشترین آسیب را میپذیرند.
۲. فشار بر پزشکان و کادر درمان
-
اجبار در استفاده از داروهای جایگزین
-
کاهش رضایت بیماران
-
افزایش فرسودگی کادر درمان
۳. کاهش تابآوری نظام سلامت
پاندمی کرونا نشان داد:
-
کمبود داروی ICU
-
کمبود تجهیزات حفاظتی
-
دشواری واردات تجهیزات حیاتی
نقش پزشکی خانواده در کاهش آسیب تحریمها
پزشکی خانواده یکی از ابزارهای مهم برای مقابله با پیامدهای تحریم است:
-
مدیریت منطقی نسخهنویسی
-
جلوگیری از مصرف بیرویه دارو
-
کاهش هزینههای غیرضروری
-
هدایت هدفمند بیماران در نظام ارجاع
-
افزایش تابآوری نظام سلامت
راهکارهای کاهش اثر تحریمها
۱. دیپلماسی سلامت
فعالسازی ظرفیت WHO، یونیسف و NGOها برای:
-
تسهیل واردات دارو
-
کاهش اثر تحریمهای بانکی
۲. خودکفایی در مواد اولیه
سرمایهگذاری در فناوری تولید مواد اولیه دارویی
۳. همکاری منطقهای
ایجاد شبکههای مشترک تأمین دارو با کشورهای منطقه
۴. شفافیت در بازار دارو
-
جلوگیری از قاچاق
-
مدیریت هوشمند زنجیره تأمین
۵. تقویت پزشکی خانواده
-
نسخهنویسی بالینی منطقی
-
جایگزینی داروهای پرهزینه با تولیدات داخلی باکیفیت
جمعبندی
سازوکار ماشه تنها یک موضوع سیاسی نیست؛ مستقیماً سلامت مردم ایران را هدف قرار میدهد.
شواهد معتبر از WHO، The Lancet و BMJ Global Health نشان میدهد تحریمها:
-
مرگومیر را افزایش میدهند
-
کیفیت درمان را کاهش میدهند
-
نابرابری سلامت را تشدید میکنند
راهکارهای کلیدی:
-
تقویت دیپلماسی سلامت
-
افزایش تولید داخلی
-
همکاری منطقهای
-
استقرار کامل نظام پزشکی خانواده
سلامت مردم فراتر از سیاست است؛ جامعه جهانی موظف است از حق سلامت ایرانیان دفاع کند.
