کاردیومیوپاتی عودکننده در مردی ۵۰ساله: ارتباط پنهان با مصرف استروئیدهای آنابولیک

معرفی بیمار
مردی ۵۰ساله با تنگی نفس پیشرونده، خستگی، فشار قفسهٔ سینه و ورم پاها مراجعه کرد. بررسیها نشان داد عملکرد هر دو بطن قلب بهشدت مختل شده است. در اکوکاردیوگرافی، کسر جهشی بطن چپ فقط ۲۰ درصد بود؛ یعنی قلب در پمپاژ خون به بدن بهطور جدی ناتوان شده بود.
نکتهٔ مهم این بود که بیمار ۱۱ سال پیش نیز یک دورهٔ مشابه نارسایی شدید قلبی را تجربه کرده بود. در آن زمان، کسر جهشی بطن چپ به ۲۱ درصد رسیده و بیمار دچار شوک کاردیوژنیک شده بود، اما عملکرد قلب پس از حمایت کوتاهمدت با دستگاه ECMO بهسرعت بهبود یافته بود. هر دو حمله پس از سفر به کارائیب رخ داده بودند؛ موضوعی که در ابتدا توجه پزشکان را به احتمال عفونت جلب کرد.
سابقهٔ پزشکی و یافتههای همراه
سابقهٔ بیمار شامل پرفشاری خون، کلسترول بالا، آپنهٔ انسدادی خواب و کبد چرب بود. در سالهای پیش از مراجعه، خستگی، اختلال خواب، کاهش میل جنسی و اختلال نعوظ نیز گزارش شده بود. آزمایشها در مقاطعی تستوسترون پایین را نشان داده بودند.
او همچنین سابقهٔ اریتروسیتوز داشت؛ یعنی شمار گلبولهای قرمز خونش افزایش یافته بود. پزشکان این یافته را به آپنهٔ خواب و تنگی شریان کلیوی نسبت داده بودند. در گذشته، پس از درد شکم و پای راست، انفارکتوس کلیهٔ راست و احتمال یک اختلال عروقی مطرح شده بود، اما بررسیهای بعدی شواهد قاطعی برای واسکولیت یا بیماری عروقی منتشر نشان ندادند.
علائم و معاینه در مراجعهٔ کنونی
علائم طی پنج روز و پس از سفری دیگر به کارائیب آغاز شده بود. بیمار از گرفتگی و فشار قفسهٔ سینه، تنگی نفس، خستگی و تورم پاها شکایت داشت. نبض او به ۱۳۴ ضربه در دقیقه رسیده بود؛ در حالی که معمولاً حدود ۸۰ بود.
در معاینه، تاکیکاردی، سوفل سیستولی در قاعدهٔ قلب، صدای سوم قلب و ادم متقارن پاها مشاهده شد. فشار خون ۱۴۸/۱۰۶ میلیمتر جیوه و اشباع اکسیژن در هوای اتاق ۹۹ درصد بود. نوار قلب تاکیکاردی سینوسی و تغییرات غیراختصاصی قطعهٔ ST و موج T را نشان داد، اما شواهد مشخصی از سکتهٔ حاد قلبی دیده نشد.
آزمایشها و تصویربرداری
آزمایشهای اولیه، از جمله نتایج مهم زیر را نشان دادند:
- NT-proBNP: ۳۴۹۴ پیکوگرم در میلیلیتر؛ یافتهای سازگار با فشار و نارسایی قلبی
- تروپونین T با حساسیت بالا: ۲۵ نانوگرم در لیتر؛ با کاهش به ۲۰ نانوگرم در لیتر در روز دوم
- ALT: ۱۹۵ و AST: ۱۲۹ واحد در لیتر؛ آنزیمهای کبدی افزایشیافته
- کراتینین ۱٫۴۵ میلیگرم در دسیلیتر
- هماتوکریت ۴۸٫۵ درصد
اکوکاردیوگرافی، اختلال شدید و منتشر عملکرد بطن چپ با کسر جهشی ۲۰ درصد را نشان داد. بطن چپ گشاد نشده بود؛ در مقابل، بطن راست نیز متسع و دچار اختلال عملکرد بود. دهلیزها بزرگ شده بودند، نارسایی متوسط دریچهٔ میترال وجود داشت و مقدار بسیار کمی مایع اطراف قلب دیده شد.
CT قفسهٔ سینه نشانهای از آمبولی ریه نشان نداد. بررسی عفونتها و برخی بیماریهای خودایمنی نیز عمدتاً منفی بود؛ از جمله آزمایشهای مربوط به HIV، هپاتیت C، بیماری لایم، CMV، HHV-6، پاروویروس B19، Trypanosoma cruzi، ANA و ANCA. غربالگری سمشناسی ادرار نیز منفی بود.
بررسی تشخیصهای احتمالی
با توجه به دو دورهٔ نارسایی قلبی شدید که هر دو پس از سفر رخ داده بودند، میوکاردیت عفونی یکی از احتمالهای اولیه بود. با این حال، بررسیها علت عفونی مشخصی را تأیید نکردند. تیترهای پایین آنتیبادی کاکساکیویروس بیشتر با مواجههٔ قبلی سازگار بودند و بهتنهایی عفونت فعال قلبی را ثابت نمیکردند.
میوکاردیت خودایمنی، میوکاردیت ائوزینوفیلیک، بیماری عروق کرونر، مصرف مواد محرک و عوارض دارویی نیز بررسی شدند. هیچیک از این احتمالها بهتنهایی همهٔ یافتهها را توضیح نمیدادند؛ بهویژه بازگشت سریع عملکرد قلب پس از حملهٔ نخست و تکرار الگوی مشابه سالها بعد.
پزشکان همچنین به مجموعهای از نشانههای غیرقلبی توجه کردند: عضلانیبودن چشمگیر بیمار، ژینکوماستی خفیف، کبد چرب، افزایش آنزیمهای کبدی، اریتروسیتوز، فشار خون بالا، HDL پایین، اختلالات جنسی و سابقهٔ تستوسترون پایین. کنار هم قرارگرفتن این یافتهها احتمال مصرف استروئیدهای آنابولیکـآندروژنیک را مطرح کرد.
افشای مصرف استروئیدهای آنابولیک
پس از گفتوگویی مستقیم و بدون قضاوت، بیمار از مصرف متناوب و طولانیمدت دوزهای بالای استروئیدهای آنابولیکـآندروژنیک برای افزایش تودهٔ عضلانی خبر داد. او گفته بود در هفتههای پیش از سفر اخیر، ترنبولون مصرف کرده است؛ استروئیدی مصنوعی که برای کاربرد دامپزشکی تأیید شده است.
آزمایش هدفمند، سطح تستوسترون تام را بیش از ۱۵۰۰ نانوگرم در دسیلیتر نشان داد؛ بالاتر از محدودهٔ قابل گزارش آزمون. مقاله یادآوری میکند که برخی ایمونواسیهای تستوسترون ممکن است با ترکیبات مشابه ساختاری واکنش متقاطع داشته باشند. میزان واکنش به نوع استروئید و متابولیتهای آن بستگی دارد و برای همهٔ ترکیبات بهطور کامل مشخص نیست.
بر پایهٔ شرح حال، یافتههای بالینی و آزمایشها، تشخیص نهایی کاردیومیوپاتی مرتبط با افزایش بیش از حد آندروژن، در زمینهٔ مصرف استروئیدهای آنابولیک بود.
چرا مصرف استروئیدهای آنابولیک میتواند به قلب آسیب بزند؟
مصرف این داروها با مجموعهای از عوارض قلبیـعروقی و متابولیک ارتباط دارد؛ از جمله:
- کاهش کسر جهشی و اختلال در عملکرد و شلشدن عضلهٔ قلب
- افزایش فشار خون و تغییرات ساختاری قلب
- افزایش خطر پلاک عروق کرونر
- کاهش HDL و تغییر نامطلوب چربیهای خون
- اریتروسیتوز و افزایش غلظت خون
- افزایش احتمال ترومبوز و آسیب کلیوی
- کبد چرب و بالا رفتن آنزیمهای کبدی
استروئیدهای آنابولیک همچنین میتوانند محور هورمونی هیپوتالاموسـهیپوفیزـگناد را سرکوب کنند. پس از قطع مصرف، ممکن است تولید طبیعی تستوسترون برای مدتی طولانی پایین بماند و علائمی مانند خستگی، کاهش میل جنسی و اختلال نعوظ ادامه پیدا کند.
درمان و سیر بیماری
اقدام اصلی در کاردیومیوپاتی مرتبط با افزایش آندروژن، قطع مصرف استروئیدهای آنابولیک است. برای بیمار، درمان نارسایی قلبی با متوپرولول، ساکوبیتریلـوالسارتان، امپاگلیفلوزین و اسپیرونولاکتون آغاز شد.
چهار ماه پس از مراجعه، کسر جهشی بطن چپ از ۲۰ درصد به ۴۹ درصد افزایش یافته بود و اندازهٔ حفرهها و ضخامت دیوارهٔ قلب طبیعی بود. پس از قطع استروئیدها، آنزیمهای کبدی نیز به محدودهٔ طبیعی برگشتند.
با وجود این بهبود، بیمار شش ماه پس از قطع مصرف همچنان هیپوگنادیسم علامتدار داشت و تستوسترونش کمتر از ۱۰۰ نانوگرم در دسیلیتر بود. ابتدا یک دورهٔ کوتاه کلومیفن را انتخاب کرد، اما سطح تستوسترون افزایش نیافت. سپس درمان موضعی تستوسترون آغاز شد و سطح آن طبیعی شد؛ با این حال، اختلال نعوظ ادامه داشت.
هشت ماه پس از مراجعه، بیمار مصرف استروئیدهای آنابولیک را از سر نگرفته بود، ورزش میکرد و نشانهای از نارسایی قلبی نداشت.
پیام کلیدی مقاله
این گزارش مورد نشان میدهد که مصرف استروئیدهای آنابولیکـآندروژنیک ممکن است بهعنوان علت پنهان کاردیومیوپاتی برگشتپذیر ظاهر شود. پرسش مستقیم، محرمانه و بدون قضاوت دربارهٔ مصرف این ترکیبات میتواند در تشخیص نقش تعیینکنندهای داشته باشد؛ بهویژه وقتی نارسایی قلبی با یافتههایی مانند عضلانیبودن غیرمعمول، اختلالات جنسی، اریتروسیتوز و افزایش آنزیمهای کبدی همراه است.
محدودیت یادشده در مقاله: این مقاله یک گزارش مورد بالینی است، نه کارآزمایی؛ بنابراین یافتههای آن بهتنهایی رابطهٔ علّی را در همهٔ بیماران اثبات نمیکند.
مقاله اصلی:



