دبیر علمی ششمین همایش ملی مراقبت‌های حمایتی و تسکینی با انتقاد از غفلت کوریکولوم پزشکی از این حوزه تأکید کرد: مراقبت تسکینی خدمتی مختص روزهای پایانی حیات نیست؛ فرآیندی چندرشته‌ای است که باید از لحظه ابلاغ خبر تشخیص بیماری آغاز شود تا بیمار و خانواده در مسیر درمان احساس تنهایی نکنند.
هم‌زمان با روز جهانی مراقبت تسکینی و ذیل شعار «مدیریت درد؛ گامی اساسی از مسیر ماست»، ششمین همایش ملی مراقبت‌های حمایتی و تسکینی با همگرایی وزارت بهداشت، مرکز ملی سرطان، اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها و مؤسسه نیکوکاری مکسا برگزار شد. دکتر فاطمه تاجیک‌رستمی، فوق‌تخصص خون و سرطان بالغین و دبیر علمی این همایش، در گفت‌وگویی تفصیلی به واکاوی چالش‌های بالینی، خلأهای ساختاری و چشم‌انداز توسعه این خدمات در کشور پرداخت.
همگرایی نهادی برای رویکرد چندرشته‌ای (MDT)
دکتر تاجیک‌رستمی با اشاره به رسالت بنیادین مؤسسه مکسا در ترویج رویکرد جامع و چندرشته‌ای (Multidisciplinary) اظهار داشت: «در گذشته مؤسسه مکسا به‌تنهایی بار ترویج این مفهوم را به دوش می‌کشید، اما نوآوری شاخص همایش امسال، پیوند نزدیک میان بخش سیاست‌گذاری وزارت بهداشت، مراکز دانشگاهی و سازمان‌های مردم‌نهاد بود تا راهکارهای عملیاتی برای ادغام این مراقبت‌ها در نظام سلامت تدوین شود.»
وی مفهوم درد در بیماران مبتلا به سرطان را فراتر از نشانه‌های فیزیکی دانست و افزود: «درد سرطان پدیده‌ای چندبعدی است که ابعاد روانی، اجتماعی، اقتصادی و عاطفی بیمار و خانواده را درگیر می‌کند. تحقق پیام “هیچ‌کس تنها نیست” مستلزم این است که در تمامی این لایه‌ها در کنار بیمار حضور داشته باشیم.»
غیبت مراقبت‌های تسکینی در برنامه آموزش پزشکی
دبیر علمی همایش با آسیب‌شناسی نظام ارجاع و درمان تصریح کرد: «بزرگ‌ترین شکاف فعلی، جای خالی آموزش مراقبت‌های حمایتی و تسکینی در کوریکولوم رسمی پزشکی عمومی است. در شرایطی که کادر پرستاری یا روان‌شناسی تا حدی با این مباحث آشنا می‌شوند، پزشک عمومی در خط اول درمان به دلیل فقدان آموزش و نگرانی از تداخل دارویی، از مدیریت علامتی و حمایتی امتناع کرده و بیمار را صرفاً به انکولوژیست ارجاع می‌دهد؛ موضوعی که دسترس‌پذیری به تسکین را به‌ویژه در شهرستان‌ها محدود می‌کند.»
وی درباره پیشرفت‌های کنترل درد یادآور شد: «امروزه در کنار درمان‌های دارویی، مداخلات تخصصی نظیر سمپاتکتومی توسط فلوشیپ‌های درد به‌خوبی قابل‌انجام است، اما کنترل موفق درد زمانی محقق می‌شود که اضطراب و مؤلفه‌های روانی بیمار نیز در قالب یک تیم درمانی هم‌زمان مدیریت شود.»
تشکیل هسته‌های تسکینی در بیمارستان‌ها و پرهیز از بستری بیهوده در ICU
دکتر تاجیک‌رستمی استقرار هسته‌های مراقبت تسکینی در بخش‌های انکولوژی را یک الزام استراتژیک برشمرد و گفت: «تکوین این هسته‌ها به حمایت کلان وزارت بهداشت وابسته است. یکی از تبعات بارز فقدان این واحدها، مراجعات اورژانسی مکرر بیماران در مراحل پیشرفته بیماری و بستری‌های غیرضروری در بخش‌های مراقبت‌های ویژه (ICU) است؛ اقدامی که نه‌تنها سودی برای بیمار ندارد، بلکه فرسودگی عاطفی خانواده و تحمیل هزینه‌های سنگین به شبکه سلامت کشور را در پی دارد.»
دگرگونی در مفهوم مراقبت تسکینی؛ از خبر ناگوار تا پایان مسیر
دبیر علمی ششمین همایش ملی مراقبت‌های حمایتی و تسکینی در پاسخ به این پرسش که پیام نهایی همایش برای جامعه پزشکی چیست، تأکید کرد:
«بر اساس استانداردهای سازمان جهانی بهداشت، مراقبت تسکینی از ثانیه اطلاع‌رسانی تشخیص آغاز می‌شود؛ از نحوه مواجهه و پذیرش بیماری گرفته تا همراهی در عوارض طاقت‌فرسای درمان و مدیریت بحران‌های معیشتی و روانی. این تصور که طب تسکینی تنها برای محتضر و مراحل پایانی است، خطایی بالینی است که با حضور مستمر در بالین بیمار به‌کلی رنگ می‌بازد.»
وی در پایان خاطرنشان کرد امکان بهره‌مندی از محتوای ضبط‌شده جلسات و ثبت امتیاز بازآموزی در سامانه آموزش مداوم جامعه پزشکی برای همکاران سراسر کشور به‌صورت مجازی فراهم است.
